Gaudeamus 2025: Quatuor Bozzini met werken van Bekah Simms, Robin Haigh en Zosha Di Castri; HIIIT en Percussions de Strasbourg: Zeno van den Broek, Ways of [ ]: voor 6 percussionisten en 4 machines. Gehoord: 10 september 2025 Tivoli Vredenburg Utrecht. Door Michael Klier
Gaudeamus, het festival voor nieuwsgierige oren is jarig! In plaats van gebak en slingers deelt het laconiek mede: “We besteden verder geen aandacht aan het 80-jarige jubileum.” Gisteren begon het vermaarde festival in Utrecht. In 5 dagen worden in meer dan 45 concerten stukken van 100 componisten door 200 musici uitgevoerd. Op de laatste avond van het festival wordt dan de winnaar van de Gaudeamus Award voor jonge componisten bekend gemaakt. Een onafhankelijke jury bestaand uit Isabel Mundry, Moritz Eggert en Yannis Kyriakides kiest dit jaar uit 4 genomineerden.
Ik koos de eerste avond zodat ik meteen werken van twee van deze genomineerden, Yaz Lancaster en Robin Haigh kon beluisteren. Voor de door mij gekozen route moest ik eerst mijn weg nog vinden hoog boven in Tivoli Vredenburg. Het uitzicht op de stad is vanaf boven echt adembenemend. Per ongeluk kwam ik op zoek naar (de zaal) Cloud 9 eerst in Pandora terecht. De verleidelijk jazzy klanken van de daar al bezige musici (Laura Agnusdei) hadden me bijna van mijn pad afgebracht.
Mijn doel was het Quatuor Bozzini dat al jaren op Gaudeamus speelt. De leden van dit Canadese strijkkwartet zijn Alissa Cheung en Clemens Merkel, viool; Stéphanie Bozzini, altviool en Isabelle Bozzini, cello. De vier staan bekend om hun samenwerkingen met componisten en geluidskunstenaars die de grenzen van het geluid opzoeken. Dit jaar viert Quatuor Bozzini tijdens het festival zijn vijfentwintigjarig jubileum.
Hun openingsconcert begon met Songs for Fallow Fields (2023-24) van de eveneens Canadese Bekah Simms. In de eerste twee delen Warm Soil Song en Twilight Song verwerkte ze de confronterende diagnose van haar onvruchtbaarheid. De laatste twee delen Pipe Song en Plum Drone Song zijn ontstaan na het besef van haar onverwachte zwangerschap. Songs for Fallow Fields is sterk microtonaal. Simms beschrijft haar werk zo: “De korte delen zijn grotendeels homofoon en repetitief, een oefening in het terugschroeven van verwachtingen en het voorzichtig beoefenen van vreugde.”
Hierop volgde een gloednieuw werk van Robin Haigh. Hij combineert in zijn muziek naar eigen zeggen pop, klassieke en experimentele ideologieën en geluiden. Zijn Strijkkwartet nr. 2 begint met een snelle moeilijke viool-riff die lekker in het oor ligt. Dit thema wordt gevarieerd en gedeeltelijk overgenomen door de andere instrumenten. Een leuk stuk maar zonder grote verrassingen of luisteruitdagingen.
Het concert eindigde met Delve (2025) van de Canadese componist Zosha Di Castri. Haar werk was de meest spannende compositie van dit concert. Di Castri speelt met klank: de musici gebruikten verschillende dempers en speeltechnieken om steeds weer nieuwe sounds te produceren. Alle vier moesten ze ook onder het spelen fluiten. Deze zuiver geïntoneerde fluittonen begonnen heel zacht en subtiel zodat ik eerst aan meeklinkende boeventonen dacht voordat ik erachter kwam hoe het zat. Knap gedaan!
Op weg naar het volgende optreden in zaal Hertz stootte ik in de foyer onmiddellijk weer op muziek. BUI was daar bezig met een improvisatie samen met bezoekers, die op eenvoudige instrumenten meededen. Luidruchtig en meeslepend was het, maar veel tijd had ik niet voordat de volgende première begon.
Ways of [ ] is een compositie van Zeno van den Broek voor 10 spelers. 6 daarvan zijn musici: 3 percussionisten van HIIIT (voorheen Slagwerk Den Haag), 3 percussionisten van Percussions de Strasbourg. Zij sturen daarnaast 4 robotachtige percussiemachines aan, die zijn ontwikkeld en gebouwd door de Nederlandse componist en audiovisuele kunstenaar Zeno van den Broek. (In blog 19 heb ik eerder werk van hem beschreven!)
Van den Broek houdt zich bezig met de urgente vraag hoe we ons als mensen verhouden tot andere vormen van intelligentie. Als demonstratieobjecten creëerde hij vier digitale percussiemachines met led-matrices. Deze ‘trainde’ hij om met menselijke percussionisten te interacteren. Voor dit doel voedde hij de algoritmen van deze machines met percussiegeluiden, maar ook met opnames van heimachines, stoommachines en een weefgetouw. Zo ‘leerden’ de machines te reageren op verschillende soorten klanken.
Hyoungkwon Gil, François Papirer, Yi-Ping Yang (Percussions de Strasbourg) en Jonathan Bonny, Ryoko Imai, Kalina Vladovska (HIIIT) hadden een groot arsenaal van percussie-instrumenten op het podium verspreid. Rechts op de voorgrond lagen stenen in diverse vormen, daarnaast metaalstaven. Links lagen op grote tafels metallofoons en houtblokken, onder de tafels stonden basdrums.
Ways of [ ] is tevens een zeer visuele voorstelling. Ten eerste gaven de robots licht: voortdurend wisselden op hun oppervlak digitale patronen van kleurrijke led-licht. Daarnaast versjouwden de musici steeds opnieuw lange TL buizen. Ook deze gaven verschillende kleuren licht.
In het eerste deel [absorb], reageerden de robots nog voorspelbaar en was hun reactie zelfs primitief. Maar in het tweede deel [evolve], kwam er steeds meer interactie tot op het punt waarop de machines een ‘eigen’ stem ontwikkelden. In het laatste deel [project] werd een niveau van gelijkheid bereikt tussen mens en machine, die nu gemeenschappelijk en vrij musiceerden.
Ways of [ ] wisselde tussen verschuivende syncopische ritmes en geïmproviseerde sequenties voor zowel mensen als machines. De muziek bleef intrigeren tot op het hoogtepunt een muzikant zowel zijn menselijke collega’s als ook de robots dirigeerde. Van den Broeks bruisende voorstelling zette aan tot nadenken over de toekomst van onze collaboratie met AI.
Yaz Lancaster, de andere genomineerde trad aansluitend op in Club 9. Ze begon haar concert & medium samen het Duitse SMASH.duo. Lancasters viool mengde subtiel met de bugel van Chloë Abbott. Maar na de berustende intro kwamen opeens oorverdovende klanken uit de speakers die niet alleen haar vioolspeel overdekten maar zo heftig waren dat ik dit concert moest ontvluchten. Ik had immers al meer dan voldoende spannende muziek tot me genomen: hulde Gaudeamus!
Foto’s: Rogier Boogaard, David Adamcyk, Michael Carlo
De recensie verschijnt ook op https://denieuwemuze.nl/category/recensies/