Het muziek o.l.v. Bas Wiegers i.s.m. HIIIT, Koninklijk Conservatorium Den Haag, Conservatorium van Amsterdam. Solisten: Robin Tritschler, tenor, Elisabeth Hetherington, sopraan, Stephanie Pan en Yela de Koning, spreekstem. Programma: Louis Andriessen, De Materie. Gehoord: 10 januari 2026, ZaterdagMatinee, Concertgebouw Amsterdam. Door Michael Klier
Het is wel iets speciaals, De Materie van de 2021 overleden Louis Andriessen. ‘Materie’ als filosofisch-marxistisch artistiek en natuurwetenschappelijk concept inspireerde de componist in de jaren 1984-1988 tot een muziektheater vierluik, gewijd aan historische personages en hun teksten. In deel 1 is dat de vroeg 17e eeuwse filosoof Gorlaeus, in deel 2 de 13e eeuwse Brabantse mysticus en dichter Hadewijch, in het derde deel De Stijl de schilder Piet Mondriaan en in deel 4 Madame Curie. Het werk ging tijdens de opening van het Holland Festival in 1989 in première onder regie van de afgelopen jaar overleden Robert Wilsons die ook aan het libretto meewerkte.
Unieke ervaring
Door de weersomstandigheden van afgelopen week waren de repetities rommelig verlopen. Het waren er wel genoeg voor professionele musici, maar dat gold in mindere mate voor de studenten van het Koninklijk Conservatorium Den Haag en het Conservatorium van Amsterdam. Als versterking van het kleinschalige ensemble Het muziek en HIIIT hadden zij vooraf best wat meer speelervaring kunnen krijgen. Desondanks was het een unieke ervaring voor ze dat zij door musici die nog met Andriessen hadden samengewerkt werden aangevoerd.
Side by side
Dirigent Bas Wiegers deed met een ritmisch precieze slag zijn uiterste best, maar de honderdvierenveertig brutaal harde openingsakkoorden gespeeld door alle 55 musici kwamen toch niet allemaal exact samen. De precisie verbeterde gelukkig tijdens deze meer dan twee uur durende uitvoering. Het concept van ‘side by side’ spelende studenten en professionele musici wierp al snel zijn vruchten af. Alleen waren de acht jonge zangers helaas pas na de pauze vanaf deel 3 te verstaan. Tot die tijd kon het publiek hun teksten alleen meelezen in de boventiteling.
Black-out
En de mix van de zaalversterking zat ook na de pauze nogmaals fout. Toen spreekster Stephanie Pan van achterin de zaal, haar tekst reciterend, lopend door het publiek heen naar voren kwam, duurde het tergend lang tot haar stem volledig door de speakers opgepikt werd. Tot overmaat van ramp had de andere spreekster Yela de Koning in deel 4 een (gelukkig korte) black-out. Maar haar aangrijpende teksten van de haar man berouwende Madame Curie droeg ze voor de rest zo ijzersterk voor dat deze misser snel vergeven en vergeten was.
Onafhankelijkheid
Elk deel van De Materie belichtte met nieuwe muzikale middelen een ander revolutionair idee. Zo zong in het krachtpatserige deel 1 het koor passages uit het Plakkaat van Verlatinghe (1581), de verklaring waarmee Nederland zich losmaakte van de Spaanse overheersing. Dat was toen een krachtig symbool van politieke en intellectuele onafhankelijkheid die juist in de huidige tijd actueler is dan ooit. De 5 slagwerkers van HIIIT hadden vanaf begin af aan opvallend sterke momenten en bleven telkens opnieuw en fors drijvend hun medespelers inspireren. Alleen tenor Robin Tritschler werd gedwongen om tegen de instrumentele elementaire krachten in alles in de strijd werpen. Zijn mooi geïntoneerde zanglijnen waren wel te verstaan, maar enige genuanceerdheid qua timbre was amper mogelijk.
Sopraan Elisabeth Hetherington
Het tweede deel Hadewijch begon met zachte akkoorden van de 5 hoge strijkers. Sopraan Elisabeth Hetherington zong indringend de de 13e-eeuwse tekst uit het Zevende Visioen van mystica Hadewijch. In dit visioen beschrijft zij een intense, spirituele en zelfs erotische eenwording met haar God. Andriessens muziek ontvoerde de luisteraar naar de mystieke wereld van spirituele contemplatie. Hadewijch einidgde met Hetheringtons laatste zangerig geliefkoosde woord ‘uren’ in een onaardse verstilling.
Het mooiste moment
In deel drie (over het kunstenaarscollectief) De Stijl domineerden vervreemdende boogiewoogie en ballroom-melodieën – de muziek waar Piet Mondriaan van hield. Speciaal voor dit deel stonden na de pauze twee drumstellen op het podium. De klarinetten hadden plaats gemaakt voor een vijftal saxofoons. Het muzikaal mooiste moment van de middag was de canon die basgitarist Mark Haanstra met de twee pianisten Pauline post en Laura Sandee puntgaaf celebreerde.
Foto’s: Marco Borggreve, Arnaldo Colombaroli, Rob Croes