Het muziek o.l.v. Gregory Charette. Solisten: Katharine Dain, sopraan, Joey Marijs, percussie. Programma: Happy 100, György! György Ligeti, Poème symphonique for 100 metronomes, György Kurtág, Mayke Nas, Brood en Spelen (première), Selection from Játékok (arr. Olivier Cuendet), Unsuk Chin, Akrostichon – Wortspiel for soprano and ensemble, György Kurtág, Signs, games and messages, Jasper de Bock, 100 years (I, II, III, IV…) for solo percussion (première), György Kurtág, Lebenslauf (Életút), Huba de Graaff, Táncoljunk! (première), Thomas Adès, Living Toys. Gehoord: 19 februari 2026, muziekgebouw, Amsterdam. Door Michael Klier
Precies op zijn 100e verjaardag presenteerde Het Muziek gisteren een Happy 100! – concert voor de jarige componist György Kurtág. De grote zaal van het Muziekgebouw in Amsterdam zat vol, net als het programma. Maar liefst zeven componisten met niet minder dan 11 verschillende stukken werden gespeeld. Zelfs in de pauze werd er nog eentje uitgevoerd in de Entreehal! Je wordt maar een keer 100 moeten ze gedacht hebben.
György Kurtág: 100
De verwijzing naar dit ronde getal liep als een rode draad door het programma. Het concert begon met Poème symphonique van Ligeti, land- en studiegenoot van Kurtág in Budapest, waar beiden op dezelfde dag toelatingsexamen deden. 100 metronomen stonden in een lange rij vooraan op het podium en werden in een theatrale act door 10 musici op een teken van dirigent Gregory Charette tegelijkertijd in gang gezet. Wat een feest was het om bedolven te worden door het opruiende getik van deze ouderwetse takt-machines. En ze dan in het vervolg één voor één te zien stil vallen totdat er er net voor het eind nog maar drie, precies in het midden, over waren.
Feestvreugde met ballonnen
Drie componisten hadden speciaal voor dit feest een compositieopdracht aanvaard. Enige voorwaarde: de stukken mochten niet lang zijn en moesten spelen met het magische getal 100. Mayke Nas was de eerste feliciterende. Voor haar werk Brood en Spelen waren er 5 grote kubussen geplaatst. Hierin lieten 5 musici achter elkaar de meest verschillende voorwerpen vallen, zoals een ballen, een stuk speelgoed, een snuf zout. De daarbij zogenaamd ontstane diverse geluiden waren al van te voren opgenomen. Op een groot scherm werd elke gooi meegeteld. Bij het getal 99 viel er een stilte nadat er met veel feestkabaal ballonnen de zaal in werden gegooid: surprise!
Játékok = Spelen
Kurtágs eigen werken mochten op deze avond natuurlijk evenmin ontbreken. Het Muziek concentreerde zich gisteren vooral op zijn 10 delen tellende verzameling pianostukken Játékok. Tussen 1973 en 2017 heeft Kurtág op zijn heel eigen aforistische manier speelaanleidingen voor pianisten geschreven. Hieruit werden 9 composities in drie blokken van telkens 3 stukken over de avond verdeeld. Twee derde van deze gemmen waren door Olivier Cuendet voor verschillende bezettingen bewerkt. Het mooist bleven echter de door Pauline Post meesterlijk uitgevoerde originelen.
Katharine Dain
De volgende compositie van Unsuk Chin was moeilijker te plaatsen in dit feestgeruis. Chin was leerling van Ligeti en ook haar composities onderwerpen zich aan strenge regels. Zo is elk van de zeven stukken opgebouwd rond een centraal toonhoogtepunt. De geselecteerde teksten van Michael Ende en Lewis Carroll zijn bewerkt: soms zijn de medeklinkers en klinkers willekeurig aan elkaar gekoppeld, andere keren worden de woorden achterstevoren gelezen. Katharine Dain bracht met haar prachtige stem en vlammende voordracht steeds nieuwe emotionele toestanden over het podium.
Solo voor Joey Marijs
Nog vóór de pauze kwam de jonge compositiestudent Jasper de Bock met zijn verjaardagspremière. In zijn 100 years moest slagwerker Joey Marijs met zijn drumstokken de romeinse cijfers van 1 tot 100 uitbeelden. Uit een gettoblaster aan de voeten van Marijs klonk ondertussen de eveneens 100 jaar oude song Remember me van Al Bowlly. Een extra kernachtige dimensie kreeg deze virtuoos-theatrale uitvoering door een van de Ligeti-metronomen die opeens weer meetikte. Marijs speelde ondanks deze onbedoelde tweede maatsoort bewonderenswaardig door!
Laten we dansen
Tijdens de pauze werd helaas niet voor iedereen goed hoorbaar Kurtágs Lebenslauf (Életút) voor twee piano’s en twee bassethorens buiten de zaal uitgevoerd. Daarna begon het tweede deel levendig met onstuimige feestmuziek van componiste Huba de Graaff. Dirigent Charette ging daarbij voor even ook aan de vleugel zitten en alle musici hadden zicht- en hoorbaar plezier. Dat kon je ook zeggen van trompettist Arthur Kerklaan die later in Living Toys van Thomas Adès de longen uit zijn lijf blies. Hulde voor zijn scherp getimede (jazz)soli!
Voor wie een deel van dit programma nog wil meemaken is er nog een kans: morgen op het “Festival Dag in de branding” in de Nieuwe Kerk in Den Haag.
Foto’s: Akos Stiller, Tom ten Seldam, Evelien van Rijn, Hanna Hachula
De recensie verschijnt ook op https://denieuwemuze.nl/category/recensies/