KCO o.l.v. Klaus Mäkelä; solist: Jean-Yves Thibaudet, piano. Programma: Thorvaldsdottir: Archora (NL première); Saint-Saëns: Pianoconcert nr. 5, op. 103 ‘Egyptische’; Stravinsky: Le sacre du printemps. Gehoord: 17 september 2025, Concertgebouw Amsterdam. Door Michael Klier
Pianist Jean-Yves Thibaudet speelde gisteren als toegift na het 5. pianoconcert van Camille Saint-Saëns de nocturne op. 9 nr. 1 van Frédéric Chopin. Dit vóór 1832 ontstane werk heeft Chopin destijds opgedragen aan de Belgische pianiste Maria Pleyel. Pleyel was op haar beurt de oprichtster van de naar haar vernoemde Salle Pleyel in Parijs. Saint-Saëns schreef in 1896 zijn 5. pianoconcert voor een eigen jubileum. Hij had 50 jaar eerder in deze Salle Pleyel als pianist zijn eerste concert gegeven. Deze toegift kon geen toeval zijn.
Jubileum
Ook voor Thibaudet was het een klein jubileum: precies 15 jaar geleden was hij met hetzelfde 5. pianoconcert van Saint-Saëns al een keer met het KCO op tournee geweest. Het concert is hem op het lijf geschreven. Hij beheerste de technisch veeleisende pianopartij overtuigend en moeiteloos. Tijdens het eenvoudige thema van eerste deel hield hij zich nog in. Maar tijdens het Andante kneedde hij de exotische melodielijnen al meer naar zijn hand om uiteindelijk in het Molto allegro blijk te geven van zijn krachtige vingervlugheid.
Winner ARD Wettbewerb (concours)
Het concert begon met een toespraak. Het Koninklijk Concertgebouworkest (KCO) speelde gisteren weliswaar al zijn 13. concert in het lopende seizoen. Maar het was het eerste abonnementsconcert van de diverse series. Dus werden de nieuwe leden van de KCO academie aan het publiek voorgesteld, 13 in totaal. Trompettist Robin Paillet ui Frankrijk ontbrak. Hij heeft net het vermaarde ARD concours in München gewonnen en begint pas volgende week.
ARCHORA
Daarna hief toekomstig chef-dirigent Klaus Mäkelä zijn baton voor Archora, een orkestcompositie uit 2022. Dit was al de derde keer dat het KCO een compositie van de IJslandse componiste Anna Sigríður Thorvaldsdottir speelde. Met haar beeldende atmosferische klankvelden schrijft ze zowel elegant als effectief voor dit orkest met zijn unieke klankmogelijkheden. Het driedelige werk duurde ongeveer 20 minuten en was opgebouwd als één doorlopende beweging.
Persoonlijke ervaringen
Thorvaldsdottir vertelt dat de inspiratie achter Archora voortkomt uit het concept van een oer-energie (“arché”) en een alomtegenwoordig, parallel rijk (“chora”). Ze doelt daarmee op een wereld die zowel vertrouwd als vreemd is, statisch en veranderlijk, nergens en overal tegelijk. De componiste benadrukt dat de betekenis van dit werk zich verzet tegen directe taalkundige weergave, waardoor luisteraars hun eigen persoonlijke ervaringen kunnen vormen.
Zang van walvissen
Het stuk is gecomponeerd met een duidelijke nadruk op de lagere registers. Ook het optioneel gecomponeerde orgel was er gisteren bij. Ook aan de drie percussionisten met grote gongs, tamtam en grote basdrums was een solo-rol toebedeeld. Met hun wrijven over diverse drumvellen produceerden ze archaïsche moeilijk te duiden geluiden. Mij herinnerden ze aan de zang van walvissen.
Archora blijft beklijven door zijn ingewikkelde texturen en de manier waarop het orkest als een verenigd, organisch geheel wordt behandeld. Het klankpalet is zowel somber als massief, waardoor Thorvaldsdottir een gevoel van uitgestrektheid en diepte creëert. Haar muziek roept beelden op van de kale schoonheid van IJslandse landschappen.
Sinds 1924 heeft het KCO Le sacre du printemps (tableaux de la Russie païenne en deux parties = twee delen tellende schilderijen van het heidense Rusland) al 128 keer uitgevoerd. Ook ik heb dit fantastisch fantasievolle stuk brutaalmuziek al zeer vaak gehoord. Maar onder Mäkelä klinkt ook het Sacre verbazingwekkend nieuw. Zijn accenten zijn net iets dwingender, zijn (vooral) houtblazer-soli net nog lyrischer. De stilte tussen de twee delen was magisch en het geheel een bezwering: music matters!
Aan het eind van deze avond met drie intense muziekstukken uit drie verschillende eeuwen bleef een simpel 6-tal noten naklinken in mijn hoofd: het begin van de Chopin toegift van pianist Jean-Yves Thibaudet.
Foto’s: Eduardus Lee