New European Ensemble, koor van de Nationale opera o.l.v. Sora Elisabeth Lee. Solisten: Nina van Essen, mezzosopraan, Maayan Licht, countertenor. Requiem for Mariza, Meriç Artaç. Opera Forward Festival. Gehoord: 13 maart 2026, Nationale Opera, Amsterdam. Door Michael Klier
A cloud never dies! Wij mensen wel. En over de dood praten blijft moeilijk. Iedereen heeft zijn eigen voorstelling en vragen over de laatste momenten voordat we doodgaan. Vertraagt de tijd of flitst je leven als een film aan je ogen voorbij? Ook componiste Meriç Artaç en librettiste Sarah Sluimer stelden zich deze vragen bij het maken van Requiem for Mariza.
Bosch Requiem-project
Ze schreven het stuk allereerst voor het Bosch Requiem-project van het festival November Music in Den Bosch. Dit project is in 2016 begonnen ter herdenking van de 500e sterfdag van Jheronimus Bosch. Sindsdien is het een jaarlijks terugkerend initiatief. Artaç schreef nu al weer de tiende eigentijdse dodenmis in navolging van componisten als o.a. Glanert, Moore, Roukens en Hamel. Omdat dit jaar het Opera Forward Festival (OFF) eveneens zijn tienjarig bestaan viert, gaven beide festivals deze opdracht gezamenlijk.
Opera première
Na de première in Den Bosch vond afgelopen vrijdag de scenische wereldpremière van Requiem for Mariza in Amsterdam plaats. Voor de operaversie kwam er een nieuwe dirigente: Sora Elisabeth Lee. Ook het koor werd uitgewisseld: i.p.v. Cappella Amsterdam zong nu het koor van de Nationale opera. Regisseur Silvia Costa was ook verantwoordelijk voor het decor en de kostuums. Ze had bovendien Francesco D’Abbraccio van Lorem gevraagd om een AI gestuurde video-installatie.
Requiem for Mariza
Artaç’s muziek volgt de 15de-eeuwse requiem-opbouw. Ze verweeft Latijnse teksten met Sluimers nieuw geschreven verzen. De lage strijkers, houtblazers, bastrombone en percussie van het New European Ensemble combineert ze met het expressieve geluid van het erhu (twee-snarige Chinese viool). Maar het werk begint met een zachte elektronische ruis. Mariza (Nina van Essen) ligt op de grond voor de kubus op welke de videobeelden geprojecteerd worden.
Alter ego
Mariza weet niet waar ze is. Ze heeft geen gevoel voor ruimte of tijd en wordt door het koor van de grond getild en door de hele groep gewiegd. In de kubus ligt achter glas haar alter ego (actrice Annet de Ruiter). Deze schaduwt haar in het vervolg en blijft geregeld doorgaan met imiterende bewegingen. Dat levert samen met de kleurrijke videobeelden bedwelmende visuele plaatjes op. Langzaam beseft Mariza dat ze terugkijkt op haar leven.
Ra
Al vanaf de eerste scene is ook Ra (Maayan Licht) op het podium. Hij zit boven op de kubus en is ceremoniemeester, speelkameraad en agent provocateur. Licht fluit heel vaak alsof hij haar wil wakker maken. Met zijn Engelenachtige stem begeleid hij eveneens Mariza terug naar herinneringen uit haar jeugd. Maar een dramatisch verhaal is ver te zoeken. Er wordt te veel verteld en te weinig uitgebeeld.
Doodservaring
Costa’s enscenering mist daardoor spanning. Mariza’s laatste gedachten kabbelen voort als een cerebrale zoektocht naar de zin en betekenis van het leven. Dat past wel bij een dodenmis. Maar het podium van de opera vraagt om dramatische interactie en door muziek versterkte emotionaliteit. Dat is al meer dan 4 eeuwen de kracht van het muziek-theatrale avontuur. Daarmee kan het publiek zich identificeren.
De Amsterdammer première van Requiem for Mariza gaf helaas amper antwoorden op de brandende vragen die ons alle bezighouden.
Foto’s: Nine Ijff, Bart Grietens
De recensie verschijnt ook op https://denieuwemuze.nl/category/recensies/